ساخت ربات تلگرام: از BotFather تا ربات فعال، با کد یا بدون کد

ساخت ربات تلگرام دو بخش دارد: ساختن «حساب ربات» و ساختن «مغز ربات». حساب را در چند دقیقه با ربات رسمی @BotFather می‌سازید: فرمان /newbot را می‌فرستید، یک نام و یک نام کاربری که به bot ختم شود می‌دهید و یک توکن می‌گیرید. اما ربات تا وقتی برنامه‌ای روی یک سرور همیشه‌روشن به آن توکن وصل نشود، به هیچ پیامی جواب نمی‌دهد؛ این بخش دوم با کدنویسی، ابزار اتوماسیون یا ربات‌ساز آماده انجام می‌شود.

ربات تلگرام چیست و ساختنش دقیقاً یعنی چه؟

طبق معرفی رسمی ربات‌ها، ربات تلگرام حساب ویژه‌ای است که شماره تلفن نمی‌خواهد و به سرور صاحبش وصل است. تلگرام بیش از ۱۰ میلیون ربات دارد و ربات‌ها هم برای کاربر و هم برای سازنده رایگان‌اند.

رباتی که فقط در BotFather ساخته شده، اسم دارد ولی جواب نمی‌دهد. ربات فعال این چهار حلقه را لازم دارد:

نکته‌ی مهم برای مدیر کانال: ربات نمی‌تواند خودش گفت‌وگو را شروع کند؛ کاربر باید یک بار به آن پیام بدهد یا آن را به گروه اضافه کند. استارت‌زدن ربات‌های موجود و معنای «رفرال» را جدا در راهنمای استارت ربات تلگرام توضیح داده‌ایم.

آموزش ساخت ربات تلگرام رایگان با گوشی و BotFather، گام به گام

این گام‌ها در اندروید، آیفون و دسکتاپ یکی است و با گوشی هم انجام می‌شود. فقط حساب رسمی @BotFather با تیک آبی را باز کنید، نه ربات‌های هم‌نام.

1. BotFather را باز کنید: @BotFather را جست‌وجو کنید و Start را بزنید. مینی‌اپ BotFather همین کارها را با رابط گرافیکی می‌کند.
2. فرمان ساخت را بفرستید: /newbot را بفرستید.
3. نام نمایشی را بدهید: مثلاً «پشتیبانی فروشگاه نارنج»؛ فارسی مجاز است و بعداً عوض می‌شود.
4. نام کاربری را انتخاب کنید: ۵ تا ۳۲ نویسه، فقط حروف لاتین، عدد و زیرخط، و ختم به bot؛ مثل naranj_support_bot.
5. توکن را بردارید: BotFather لینک ربات و رشته‌ای مثل 110201543:AAHdqTcvCH1vGWJxfSeofSAs0K5PALDsaw می‌فرستد. این توکن است؛ جای امن نگهش دارید و فورواردش نکنید.
6. ربات را به برنامه وصل کنید: توکن را فقط در کد خودتان یا ابزار مورد اعتماد بگذارید؛ تا این گام، ربات ساکت است.

یک نکته‌ی تعیین‌کننده: طبق راهنمای رسمی BotFather، نام کاربری ربات بعداً قابل تغییر نیست. قاعده‌ی پسوند bot هم فقط دو استثنا دارد: چند ربات رسمی قدیمی مثل @wiki، و نام‌های کاربری کلکسیونی که می‌شود جداگانه به ربات اضافه کرد.

نام ربات و نام کاربری ربات چه فرقی دارند؟

نام کاربری کوتاه و شبیه برند انتخاب کنید؛ تفاوت آیدی، نام کاربری و لینک را در راهنمای آیدی و نام کاربری تلگرام گفته‌ایم.

بعد از ساخت: توضیح، درباره، عکس و فرمان‌های ربات

کاربر تازه پیش از Start کادر «What can this bot do?» را می‌بیند؛ متن روشن و کوتاه همان‌جا به او می‌گوید ربات چه می‌کند. این تنظیمات را با فرمان‌های زیر در BotFather، یا یک‌جا از منوی دکمه‌ای /mybots و انتخاب ربات، انجام دهید:

تلگرام از سازنده‌ها می‌خواهد فرمان‌های سراسری /start، /help و در صورت نیاز /settings را پشتیبانی کنند. فرمان‌ها را مشخص بنویسید: /neworder بهتر از یک /new کلی است.

توکن ربات تلگرام چیست و چرا نباید به کسی داده شود؟

توکن کلید ورود برنامه به ربات است. صفحه‌ی رسمی ربات‌ها صریح می‌گوید: هر کس توکن شما را داشته باشد، کنترل کامل ربات را دارد. یعنی از طرف ربات پیام می‌فرستد، پیام کاربران را می‌خواند و اگر ربات در کانال شما ادمین است، با همان دسترسی‌ها پست می‌گذارد یا پاک می‌کند.

• توکن را به سایت یا ربات‌ساز ناشناس ندهید. سرویسی که توکن را می‌گیرد، از آن لحظه صاحب واقعی ربات است. اگر مجبورید، برایش ربات جدایی بسازید که در کانال اصلی ادمین نیست.
• توکن را در کد عمومی نگذارید. آموزش رسمی تلگرام فایل تنظیمات جدا یا متغیر محیطی را توصیه می‌کند. توکنی که در اسکرین‌شات یا مخزن عمومی دیده شد، سوخته است.
• اگر لو رفت، همان لحظه باطلش کنید. با فرمان /token در BotFather توکن تازه بسازید؛ توکن قبلی دیگر کار نمی‌کند.
• انتقال مالکیت را جدی بگیرید. انتقال ربات از /mybots فقط به کسی ممکن است که یک بار با ربات تعامل داشته، و طبق مستندات رسمی دائمی است. پس اگر برنامه‌نویس برایتان ربات می‌سازد، ربات را با حساب خودتان بسازید و فقط توکن را به او بدهید.

توکن ربات با کد ورود حساب فرق دارد؛ کد ورود و رمز دومرحله‌ای را هرگز به کسی ندهید، که در راهنمای امنیت حساب گفته‌ایم.

ساخت ربات تلگرام با کدنویسی، بدون کدنویسی یا با ربات‌ساز؟

حساب ربات را ساختید؛ حالا باید تصمیم بگیرید چه چیزی به پیام‌ها جواب بدهد. پرسش‌های متداول رسمی تلگرام می‌گوید ساختن ربات «دست‌کم کمی مهارت برنامه‌نویسی» می‌خواهد. در عمل سه مسیر هست:

مسیر ۱: کدنویسی (پایتون، PHP، جاوااسکریپت و…)

برنامه از طریق Bot API، یک رابط ساده‌ی HTTPS، پیام می‌گیرد و جواب می‌دهد؛ پس هر زبانی کار می‌کند. آموزش رسمی تلگرام به جاوا است و نمونه‌های C#، پایتون، Go و TypeScript هم دارد. سه چیز لازم دارید:

• یک کتابخانه‌ی آماده: از کتابخانه‌های فهرست نمونه‌کدهای رسمی استفاده کنید.
• یک سرور همیشه‌روشن: ربات روی لپ‌تاپ فقط تا وقتی لپ‌تاپ روشن است جواب می‌دهد؛ آموزش رسمی سرور مجازی (VPS) پیشنهاد می‌کند.
• یکی از دو روش گرفتن پیام: «long polling» که برنامه مدام پیام تازه را می‌پرسد، یا «وب‌هوک» که تلگرام پیام را به سایت شما می‌فرستد و گواهی SSL معتبر و یکی از پورت‌های ۴۴۳، ۸۰، ۸۸ یا ۸۴۴۳ می‌خواهد.

تلگرام برای ربات پایگاه داده نگه نمی‌دارد؛ فهرست کاربران و سفارش‌ها را برنامه‌ی خودتان باید ذخیره کند.

بهترین زبان برای ساخت ربات تلگرام کدام است؟

زبانی که برنامه‌نویس‌تان بهتر بلد است. پایتون برای شروع ساده‌تر است، PHP روی هاست معمولی با وب‌هوک اجرا می‌شود و Node.js برای برنامه‌نویس وب آشناست. تفاوتشان در هزینه‌ی نگهداری است، نه کیفیت ربات.

ساخت ربات تلگرام بدون کدنویسی و با هوش مصنوعی

یک راه، ابزارهای اتوماسیون مثل n8n است: با وصل کردن بلوک‌ها می‌گویید «وقتی پیامی رسید، این کار را بکن» و ابزار نقش سرور را دارد؛ اگر روی سرور خودتان نصبش کنید، توکن پیش خودتان می‌ماند. راه دیگر نوشتن کد با کمک هوش مصنوعی است؛ صفحه‌ی قابلیت‌های ربات خودش پیشنهاد می‌کند کم‌تجربه‌ها ابزار هوش مصنوعی را به خواندن مستندات تلگرام هدایت کنند. میزبانی و نگهداری هنوز با شماست.

ربات‌سازهای داخل تلگرام: سریع، ولی با ریسک

ربات‌سازها با چند دکمه ربات می‌سازند، اما توکن را می‌گیرند یا ربات را روی سرور خودشان اجرا می‌کنند: پیام کاربرانتان از سرور آن‌ها می‌گذرد، ممکن است تبلیغ خودشان را اضافه کنند و با تعطیلی‌شان ربات شما هم می‌خوابد. برای آزمایش اشکالی ندارد؛ برای ربات فروش یا ادمین کانال اصلی، نه.

ساخت ربات «ناشناس»، ربات ساخت شماره مجازی یا «جیمیل نامحدود» را اینجا آموزش نمی‌دهیم؛ این‌ها اغلب برای دور زدن قوانین یا جمع‌کردن اطلاعات کاربران به کار می‌روند و حساب سازنده را هم به خطر می‌اندازند.

کدام مسیر برای چه کسی؟

ساخت ربات تلگرام برای کانال و گروه: افزودن با کمترین دسترسی

ربات کانال (پست زمان‌بندی‌شده، دکمه‌ی شیشه‌ای، بررسی درخواست عضویت) باید ادمین کانال باشد: در Administrators گزینه‌ی Add Admin را بزنید، ربات را جست‌وجو کنید و فقط دسترسی لازم را روشن بگذارید؛ رباتی که فقط پست می‌گذارد، Post Messages می‌خواهد، نه افزودن ادمین. جزئیات هر دسترسی را در راهنمای ادمین کانال تلگرام آورده‌ایم.

در گروه، طبق بخش Privacy Mode مستندات رسمی، ربات به‌طور پیش‌فرض در «حالت حریم خصوصی» است و فقط فرمان‌هایی که برای خودش است، ریپلای به پیام‌هایش، پیام‌هایی که از طریق خودش فرستاده شده و پیام‌های سرویسی مثل ورود اعضا را می‌بیند. دو استثنا:

• ربات ادمین همه‌ی پیام‌ها را می‌بیند (جز پیام ربات‌های دیگر، مگر حالت ارتباط ربات با ربات روشن باشد). ادمین کردن ربات یعنی دید کامل به گفت‌وگوی اعضای گروه.
• اگر حالت حریم خصوصی را با /setprivacy خاموش کنید، ربات همه‌چیز را می‌بیند؛ تغییر فقط پس از حذف و افزودن دوباره‌ی ربات به گروه اثر می‌کند و تلگرام آن را فقط در صورت ضرورت توصیه می‌کند.

برای قفل لینک، ضداسپم و اخطار معمولاً لازم نیست خودتان ربات بسازید؛ ربات‌های آماده و چک‌لیست انتخابشان را در راهنمای ربات مدیریت گروه تلگرام گفته‌ایم. ابزارهای داخلی گروه را هم در راهنمای قفل گروه تلگرام ببینید.

ساخت ربات خوشامدگویی تلگرام

ربات خوشامد از پیام سرویسی ورود عضو (که همه‌ی ربات‌ها می‌گیرند) می‌فهمد کسی وارد گروه شده و قوانین گروه را می‌فرستد. در نسخه‌های فعلی، «پیام‌های موقت» (Ephemeral Messages) فقط برای همان کاربر دیده می‌شوند و مستندات رسمی پیام خوشامد را یکی از کاربردهایشان می‌شمارد. بدون کدنویسی، ربات‌های مدیریت گروه معمولاً خوشامد قابل‌تنظیم دارند.

سقف پیام ربات در گروه و کانال

ربات نمی‌تواند هر قدر بخواهد پیام بفرستد. طبق پرسش‌های متداول رسمی:

ربات‌ها پیام ربات‌های دیگر را هم در گروه نمی‌بینند، مگر حالت ارتباط ربات با ربات عمداً روشن شده باشد. استارز را در راهنمای استارز تلگرام گفته‌ایم.

ساخت ربات تلگرام برای فروش و پشتیبانی: کاربردهای واقعی کسب‌وکار

ربات وقتی ارزش دارد که کاری تکراری را از دوش ادمین بردارد:

• ثبت سفارش و پشتیبانی: پرسش‌های تکراری مثل وضعیت سفارش را جواب می‌دهد. حساب تلگرام بیزینس هم می‌تواند رباتی وصل کند که از طرف خودش جواب بدهد.
• ردیابی منبع مشتری: لینکی مثل t.me/naranj_support_bot?start=instagram کلمه‌ی بعد از start (تا ۶۴ نویسه‌ی لاتین، عدد، زیرخط و خط تیره) را به ربات می‌دهد؛ برای هر تبلیغ کلمه‌ی جدا بگذارید. نظیرش برای کانال را در راهنمای لینک دعوت تلگرام ببینید.
• همراه کانال: کانال برای پخش است و ربات برای گفت‌وگوی یک‌به‌یک؛ لینک ربات را در توضیحات کانال بگذارید. کانال ندارید؟ از راهنمای ساخت کانال تلگرام برای کسب‌وکار شروع کنید.

ربات تازه صفر کاربر دارد و راه اصلی جذب کاربر، معرفی در کانال، سایت و تبلیغات است. بعضی‌ها برای آزمایش سیستم رفرال یا خالی نبودن ربات در روزهای اول از سرویس استارت ربات و رفرال استفاده می‌کنند؛ این استارت‌ها خریدار و کاربر فعال نمی‌سازند. محدودیت‌هایش را در راهنمای استارت ربات نوشته‌ایم.

ربات ساختم ولی کار نمی‌کند: مشکل، علت و راه حل

سرور داخل ایران ممکن است به api.telegram.org دسترسی پایدار نداشته باشد؛ پیش از خرید آزمایشش کنید.

جمع‌بندی

ساخت ربات تلگرام در BotFather کار چند دقیقه است: /newbot، یک نام، یک نام کاربری ۵ تا ۳۲ نویسه‌ای که به bot ختم شود و دیگر عوض نمی‌شود، و یک توکن. کار اصلی بعد از آن است: انتخاب مسیر ساخت مغز ربات، نگه داشتن توکن پیش خودتان و دادن کمترین دسترسی در کانال و گروه. ربات کسب‌وکار را با حساب خودتان بسازید و از روز اول برای معرفی‌اش برنامه داشته باشید.